Cover image

© istock

Lifestyle

Is dit Japanse concept de formule voor een lang, gelukkig en betekenisvol leven?

Waarom kom jij 's morgens uit je bed? Van zo'n grote, abstracte vraag wil je misschien gewoon terug in je bed springen. Gelukkig kan het Japanse concept ikigai je een handje helpen.

Iedereen droomt van een lang en gelukkig leven. Op het Japanse eiland Okinawa, waar meer honderdjarigen leven dan waar ook ter wereld, beoefenen ze ikigai. Het begrip betekent eigenlijk niet veel meer dan "reden van bestaan". Ikigai bestaat uit de Japanse woorden 'ikiru' en 'kai'. Die betekenen respectievelijk "leven" en "de realisatie van waar je op hoopt".

(Hoe je een gelukkiger leven kan leiden, lees je hier.)

Vier levensvragen

Er wordt ons aangeraden om eens grondig na te denken over vier belangrijke levensvragen:

  1. Waar hou je van?
  2. Waar ben je goed in?
  3. Wat heeft de wereld van jou nodig?
  4. Waar kan je voor betaald worden?

Eiland vol 100-plussers

Het gaat concreet om een inspirerend boekje. De auteurs leggen je niet alleen uit hoe je je ikigai kan vinden en hoe je ernaar kan leven, maar gaan ook in op de andere factoren die de Japanners een mooi leven geven. Zo kom je te weten wat ons doet verouderen (stress, te veel zitten, te weinig slapen, enz.), wat het ikigai-dieet is (minder eten verlengt het leven, de geheimen van groene thee), welke soort van beweging je best invoert in je leven, hoe je veerkrachtig met tegenslag kan leren omgaan en een boel inspiratie van gelukkige 100-plussers (zoals elke dag samen vieren, leef zonder haast, onderhoudt elke dag je vriendschappen, enz.).

(Hoe je kanker kan voorkomen met een gezonde levensstijl lees je hier.)

Wortels in Japanse geschiedenis

Ikigai heeft ook een redelijk belangrijke plaats in de Japanse geschiedenis. Zo komt 'gai' oorspronkelijk van het Vroeg-Japanse woord 'kai', wat schelp betekent. Die uitwendig zeeskeletten werden destijds beschouwd als erg waardevol, vooral tijdens de Heianperiode van 794 tot 1185, de laatste periode uit de klassieke geschiedenis van Japan. Dat zegt ook Akihiro Hasegawa, een klinische psycholoog en professor aan de Toyo Eiwa Universiteit in de Japanse stad Yokohama.

(Wie de 10 rijkste Aziaten zijn, lees je hier.)

10 voorschriften

Ikigai valt in feite samen te vatten in 10 voorschriften:

  1. Blijf altijd actief, ga nooit op pensioen
  2. Doe rustig aan
  3. Eet je niet helemaal vol
  4. Omring je met goede vrienden
  5. Verbeter je conditie voor je volgende verjaardag
  6. Lach
  7. Zoek de natuur op
  8. Bedank
  9. Leef in het nu
  10. Volg je ikigai

Dieper dan enkel werk en inkomen

Naast Oosters eten, gevechtssporten en tekenfilms zijn nu ook exotische levensstijlen steeds meer gangbaar bij ons. Ook de principes van ikigai zijn overgewaaid naar de westerse wereld, al worden ze in Europa en Noord-Amerika vaak beschouwd als een 'snelle fix' voor problemen op het vlak van werk en inkomen. In Japan gaat het echter om een traag proces, dat die alledaagse zaken overstijgt.

In 2010 werd er een enquête rond ikigai uitgevoerd bij zo'n 2.000 Japanse mannen en vrouwen. Amper 31 procent van de deelnemers gaf aan dat ze ikigai ook toepasten op hun job.

Gordon Matthews, professor antropologie aan de Chinese universiteit van Hongkong en auteur van het boek What Makes Life Worth Living?: How Japanese and Americans Make Sense of Their Worlds, heeft aan de Britse krant the Telegraph gezegd dat hoe mensen ikigai begrijpen, verbonden kan worden met twee andere Japanse ideeën, namelijk itaikan en jiko jitsugen. Itaikkan slaat op "een zin van eenheid met of een engagement tegenover een groep of rol". Jiko jitsugen slaat dan weer op meer zelfrealisatie.

Volgens Matthews zal het toepassen van ikigai waarschijnlijk leiden tot een beter leven "omdat je iets zal hebben om voor te leven". Toch waarschuwt hij om ikigai niet te zien als een levensstijl keuze: "Ikigai is niet iets groots of speciaal. Het is een redelijk nuchter iets."

(De 6 geheimen van een ijzersterke cv, volgens de wetenschap lees je hier.)

Enkel ikigai niet genoeg

Okinawa, het Japanse eiland waar veel uitzonderlijk veel eeuwelingen wonen, wordt dikwijls in verbinding gebracht met ikigai, maar Matthews is het daar niet mee eens.

Dan Buettner, een expert in 'blauwe zones' of plaatsen op de wereld waar mensen het langst leven, zegt echter aan de BBC dat het concept ikigai erg prominent aanwezig is in de levens van de Japanse eilandbewoners. Samen met een speciaal voedingspatroon en een ondersteunend netwerk van vrienden of "moai", zorgt ikigai ervoor dat de mensen op Okinawa langer leven omdat het hun leven zingeving en een doel zou geven. Buettner haalt voorbeelden aan van mensen daar die ouder zijn dan 100 jaar: een karate meester, een visser en een betovergrootmoeder.

(Meer over de mechanismen achter succes lees je hier.)

Verandert met leeftijd

Buettner zegt verder dat ikigai alleen niet genoeg is. Wie er succesvol in wil zijn, moet zijn doelen ook omzetten in daden. Onderzoekers wijzen erop dat ikigai kan veranderen naarmate men ouder wordt. Voor veel mensen is hun job bijvoorbeeld hun doel. Wanneer ze met pensioen gaan, of wanneer hun pensioen nadert, worden ze gedwongen om op zoek te gaan naar een nieuwe ikigai.

(9 manieren om gezonder en gelukkiger te zijn, lees je hier.)

Power 9 en 'Blauwe zones'

Ander 'blauwe zones' dan Okinawa zijn onder andere het Griekse eiland Ikaria, de Barbagia-regio op het Italiaanse eiland Sardinië, de Californische stad Loma Linda en Nicoya het Nicoya-schiereiland in Costa Rica.

Medische onderzoekers, antropologen, demografen en epidemiologen zijn het op basis van bewijzen eens geraakt over negen gemeenschappelijke elementen in die regio's, die ervoor zorgen dat de mensen zo oud worden. Ze worden door de wetenschappers de 'Power 9' genoemd.

De 9 gemeenschappelijke kenmerken:

1. Beweeg je natuurlijk voort

© istock

Een belangrijk deel van de levensstijl in de 'blauwe zones' is je natuurlijk voortbewegen. Of het nu gaat om wandelen, tuinieren of binnenshuis werken.

2. Zingeving en doelen

© istock

Wat ze op Okina ikigai noemden, wordt in Nicoya 'plan de vida' genoemd. Het is belangrijk om te weten waarom je 's morgens aan je dag begint. Dat zorgt ervoor dat je gezonder en gelukkiger wordt. Volgens de onderzoekers leven mensen, die dat onder de knie hebben, gemiddeld zeven jaar langer.

3. Zorg voor ontspanning

© istock

Bijna niemand kan in de 21ste eeuw ontkomen aan stress, maar heel wat eeuwelingen in de 'blauwe zones' hebben stressbestendige rituelen verwerkt in hun dagelijkse routines. Sommige bidden, anderen doen een middagdutje en op Sardinië doen ze een 'happy hour'.

4. De 80 procent-regel

© istock

Heel wat mensen in de 'blauwe zones' stoppen met eten wanneer hun magen voor ongeveer 80 procent gevuld zijn. Ze eten hun kleinste maaltijd van de dag in de vroege avond.

5. Plantaardig voedsel

© istock

Bonen vormen de hoeksteen van het voedingspatroon van de meeste eeuwelingen. Groenten, fruit en volle granen horen daar ook bij en vlees wordt maar in erg kleine hoeveelheden geconsumeerd.

6. Wijn

© istock

Een gematigde, maar regelmatige consumptie van wijn (met vrienden en/of tijdens het eten) hoort bij de levensstijl in de meeste 'blauwe zones'.

7. Erbij horen

© istock

Onderzoek heeft uitgewezen dat mensen, die in een gemeenschap leven die rond geloof draait of waar mensen met elkaar in goed contact staan, gemiddeld 14 jaar langer leven.

8. Naasten en geliefden eerst

© istock

Bij eeuwelingen in 'Blauwe Zones' is het gebruikelijk dat ze hechte en sterke familiale banden hebben (met broers, zussen, ouders, grootouders, kinderen en/of kleinkinderen).

9. Andere mensen

© istock

De mensen, die het langst ter wereld leven, hebben altijd hechte vrienden en sterke sociale netwerken.

Natuur

Daarnaast wordt er ons ook nog aangeraden om in de vrije natuur te vertoeven. Een wandeling in het bos bijvoorbeeld beschermt je tegen een hele week in de stad verblijven. Trouwens, een groene omgeving is in het verleden al vaker de inspiratiebron gebleken van de grootste wereldfilosofieën en religieuze leiders van de mensheid.

Denk aan Siddharta Gautama, die de verlichting als Boeddha bereikte in de schaduw van een boom, of Isaac Newton, die in de schaduw van een appelboom één van de belangrijkste ontdekkingen uit de geschiedenis van de wetenschap deed. De Amerikaanse filosoof Henry David Thoreau ondernam in het bos een experiment dat zijn leven ingrijpend veranderde en beschrijft dat in het boek Walden.

Japan promoot verder zelfs shinrin-yoku vanuit de overheid in de vorm van preventieve gezondheidszorg. 'Shinrin' is het Japanse woord voor 'bos' en 'yoku' betekent 'bad'.

Lees meer