Cover image

© iStock

Lifestyle

Wat is het meest groene en gelukkigste land ter wereld?

We leven steeds langer en kunnen steeds meer, maar zijn we ook gelukkiger? Volgens een nieuwe ranking, die zowel milieu als geluk meet en dus streeft naar een langetermijn-geluksgevoel is één land het gelukkigste én groenste ter wereld. Zuid-Amerika doet het sowieso behoorlijk goed, in Europa en Noord-Amerika moeten we ons groenbeleid herbekijken.

Is het leven goed en is het houdbaar om deze levenswijze op lange termijn en dus duurzaam vol te houden? Hoe meet je wat het belangrijkste is: geluk of duurzaamheid? Rijkdom, gezondheid, basisvrijheden en rechten, wat moeten we meten om te weten wie het gelukkigst is? Er bestaan tientallen indexen en rankings die het gelukkigste en groenste land ter wereld aanduiden, maar één ervan probeert de twee te combineren. 

Happy Planet Index: milieu en geluk combineren

De Happy Planet Index zegt zelf naar enkele elementen te kijken die bijdragen tot een goed milieu én geluk. Het is te zeggen: zij gaan ervan uit dat geluk in het nu een goede manier is om levenskwaliteit in te schatten. Dat geluk heeft verschillende factoren. Tegelijk is het ook belangrijk voor de mensheid als geheel dat we ook kijken naar hoeveel van onze natuurlijke bronnen we opgebruiken om dat geluk in stand te houden. Met andere woorden: een goed milieu is inherent aan een duurzaam geluk.

Hoe wordt deze formule opgesteld? Volgens The Happy Planet Index moeten we het welzijn en de levensduur van een bevolkingsgroep bekijken en vervolgens zien hoe die zich tot elkaar verhouden. Vervolgens neem je die data en vergelijkt die met de ecologische voetafdruk van een land. Hoe dat precies werkt, kan je bekijken in de TED-talk hiernaast. In de berekening van The Happy Planet Index zijn de ‘winnende’ landen diegene waar mensen lange, gelukkige levens leiden, zonder daarom veel druk op het milieu te zetten. De verrassende winnaar is Costa Rica. 

Nochtans is Costa Rica een land dat op verschillende indexen zelden of nooit de top tien haalt. Hoe kan het dan dat The Happy Planet Index Costa Rica uitroept tot winnaar? De magie zit ‘m in die combinatie van geluk en milieu. We bekijken even de drie factoren die belangrijk zijn om de duurzaamheid van geluk te meten.

Levensduur in België en Costa Rica

Eerst even een woordje over levensduur. Sowieso leven mannen gemiddeld gesproken iets minder lang dan vrouwen (in België is dat ongeveer twee jaar). Een bevolkingsonevenwicht, zoals in China, kan die balans dus positief of negatief doen uitslaan. Daarbij wil een lang leven natuurlijk niet zeggen dat je ook gelukkig bent, vandaar de nuance van de The Happy Planet Index. (Lees hier in welke landen je het langst én het gelukkigst leeft, zonder de milieu-factor mee te rekenen.)

De top tien landen met de langste levensverwachting zijn, volgens gegevens van het CIA World Factbook, in aflopende volgorde: Monaco, Japan, Singapore, Macau, San Marino, Ijsland, Hong Kong, Andorra, Zwitserland en Guernsey. De hoogste gemiddelde leeftijd is 89,52 jaar in Monaco, dan is er een scherpe daling. De gemiddelde leeftijd is daar namelijk 84,74 jaar. Een verschil van vijf jaar, maar in Monaco ligt de levensstandaard natuurlijk een stuk hoger dan voor de gemiddelde Japanner. De vraag die The Happy Planet Index stelt is: zijn inwoners van Monaco ook gelukkiger en is hun levensstandaard houdbaar op lange termijn? Wat is de impact van een Monegaskische levensstijl op het milieu? 

Dit zijn de plaatsen waar we het langst leven.

Voor wie het zich afvraagt: in België is de gemiddelde levensverwachting 80,88 jaar, net onder Nieuw Zeeland en onder Finland. Daarmee staan we op de dertigste plaats, niet slecht dus. Costa Rica daarentegen, staat een stuk lager. Zij halen de 58ste plaats met een levensverwachting van 78,40 jaar. Dat is natuurlijk minder dan België, maar hoe lager op de ranking, hoe kleiner de verschillen worden. 

Hoe meet je geluk?

Maar hoe meten we dan hoe gelukkig we zijn? Geluk, dat is volgens de World Happiness Index gebaseerd op zes factoren: inkomen, je levensverwachting uitgedrukt in gezonde jaren, sociale steun, vrijheid, vertrouwen en vrijgevigheid. We kunnen discussiëren over hoe deze factoren je geluk beïnvloeden, maar de World Happiness Index is één van de grootste onderzoeken ter wereld die geluk meet in verschillende landen.

Volgens die index zijn de gelukkigste landen ter wereld, in aflopende volgorde, Finland, Noorwegen, Denemarken, IJsland, Zwitserland, Nederland, Canada, Nieuw-Zeeland, Zweden en Australië.

Geluksranking

België staat op de zestiende plaats, we zijn ondanks de regen dus toch best gelukkig in ons kleine landje. We halen het van Luxemburg op de zeventiende plaats en worden verslagen door Duitsland.

Zoals je misschien wel had verwacht, scoort Costa Rica verrassend goed als het op geluk aan komt. Volgens The World Happiness Index staat Costa Rica daar op de 13de plaats, net onder Oostenrijk en net boven Ierland. Het is trouwens het enige land in Midden-Amerika dat de top twintig haalt. Zuid-Amerikaanse landen vinden we niet terug in de top twintig. Costa Rica is dus met voorsprong het gelukkigste land in zijn regio.

Ecologische voetafdruk

Vervolgens moeten we het natuurlijk hebben over het milieu-aspect. Om de impact van levensstijl op het milieu te bepalen, gebruikt The Happy Planet Index de ecologische voetafdruk van een land. We leggen je nog even kort uit hoe die juist in elkaar zit.

Check hier waarom kleine gezinnen goed zijn voor het milieu!

Wat is de ecologische voetafdruk? Volgens de Belgische overheid is de ecologische voetafdruk “de geschatte oppervlakte aarde die een persoon of een groep personen nodig heeft om te produceren wat wordt gebruikt en te absorberen wat wordt weggeworpen.” De ecologische voetafdruk wordt dus in oppervlakte, hectare, uitgedrukt. Voor wie niet zo goed was in oppervlaktematen: een hectare is gelijk aan een oppervlakte van 10.000 vierkante meter. En ja, echt alles wat je verbruikt telt mee, ook dus make-up, wat desastreus blijkt te zijn voor ons milieu.

België scoort slecht op milieu

Als we willen dat ons milieu ook duurzaam is, dan moeten we volgens het WWF allemaal onder een ecologische voetafdruk van 2,1 per persoon blijven. De Belgen zijn daar, om het zachtjes uit te drukken, verschrikkelijk slecht in. We staan zelfs in de top tien van grootverbruikers. Op kop staan de Verenigde Arabische Emiraten, Qatar, Bahrein en Denemarken. Op de vijfde plaats staat België: we behandelen ons milieu dus bijzonder slecht. De Belgen verbruiken zo’n 8 hectare per persoon, vier keer zoveel als we zouden mogen (lees hier hoe je dieet een invloed heeft op je ecologische voetafdruk). Overigens scoren we daarmee even slecht als de Verenigde Staten.

De laagst scorende landen zijn eigenlijk geen verrassing: helemaal onderaan staat Puerto Rico, gevolgd door Oost-Timor, Bangladesh, Afghanistan en Haïti. Dat deze landen ook doodarm zijn, soms door een gebrek aan industrie, is wellicht de oorzaak. Tegelijk zorgt het er wel voor dat zij hun milieu goed beschermen. Dat de armoede er ook aan bijdraagt dat zij geen grote technologische sprongen maken (de digitale technologie zorgt ook voor een grotere voetafdruk) en dus arm blijven, zorgt voor het contrast. Deze landen hebben een ecologische voetafdruk van ongeveer een halve hectare, gemiddeld. In totaal compenseert dat niet voor de Westerse grootverbruikers. Eén microgolfoven produceert bijvoorbeeld een evenveel CO2 als een miljoen wagens.

Meer geluk per voetafdruk

Maar hoe scoort Costa Rica dan? Zij verbruiken zo’n 2,8 hectare per persoon. Dat is nog steeds te veel, maar zij ‘kopen’ voor die verhoogde milieubelasting wel degelijk substantieel meer geluk dan de Belgen. Daar komen nog een aantal elementen bij, die we hieronder zullen bespreken.

Dit zijn de tien rijkste Latijns-Amerikanen.

Het zijn dus niet de rijke, Westerse landen die zowel milieu als geluk kunnen combineren. Het zijn zelfs niet de Scandinavische landen, die vaak als voorbeeld dienen voor Europese landen die het beter willen doen. Midden-Amerika en de Pacifisce Aziatische landen doen het op dat vlak substantieel beter. 

Waarom is Costa Rica zo milieuvriendelijk?

De volledige top tien? Bovenaan staat Costa Rica, daarna volgen Mexico, Colombia en Vanuatu, Vietnam, Panama en Nicaragua. De laatste drie landen in de top tien zijn Bangladesh, Thailand en Ecuador. Dat wil zeggen dat niet één Westers land de top tien haalt, een beetje hoe Costa Rica zich moet voelen in de top tien van andere kwaliteiten. 

Wat doet Costa Rica nu juist dat andere landen helemaal verkeerd doen. De cijfers spreken natuurlijk voor zich: Costa Rica heeft een erg hoge levensverwachting, is lief voor zijn milieu en natuurlijke grondstoffen en noemt zichzelf ook gelukkig. Daarom staat Costa Rica bovenaan. Vooral het tweede element, milieu, is doorslaggevend. Want Costa Rica doet dat met een kwart van de grondstoffen die even gelukkige landen in het Westen nodig hebben. 

Hernieuwbare energie

Hoe zorgt Costa Rica ervoor dat ze hun milieu zo goed kunnen beschermen? Het belangrijkste element in het actieplan van Costa Rica is dat van hun hernieuwbare energie. Een overweldigende 99% van de energie komt van hernieuwbare bronnen en de overheid heeft beloofd dat ze het land CO2-neutraal zullen maken tegen 2021. En zo moet Costa Rio er ook voor zorgen dat ze tegen 2021 vrij van wergwerpplastic zullen zijn. In het filmpje hiernaast kan je zien hoe Costa Rica dat voor elkaar denkt te krijgen.

Een andere factor in het geluksgevoel in Costa Rica is de afschaffing van het leger (lees hier over het andere land dat ook z'n leger afschafte). Dat an sich is niet zo bepalend, maar wel de vrijgekomen fondsen. Die werden namelijk bij de afschaffing van het leger aangewend om te investeren in sociale programma’s. Zo heeft Costa Rica universele gezondheidszorg. Ook in de private gezondheidszorg werden grote sprongen gemaakt zodat Costa Rica de beste medische zorg van Midden-Amerika aanbiedt. 

Onderwijs

Ook qua onderwijs zit het goed: na de afschaffing van het leger werd er in Costa Rica ook geïnvesteerd in scholen. Met positieve gevolgen: slechts drie procent van de bevolking is analfabeet, dat is slechts twee procent meer dan in België. In buurland Panama is slechts 91% van de inwoners in staat om een eenvoudige tekst te lezen. In Nicaragua, het andere buurland van Costa Rica, staat het nog slechter met de geletterdheid: minder dan 90% kan er lezen of schrijven, bij vrouwen is de situatie nog slechter dan bij mannen. Globaal gaat de geletterdheid er sowieso op vooruit.  

Ook die factoren spelen een bepalende rol bij de plaats van Costa Rica op de wereldranglijst. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat er geen verbetering mogelijk is. Bij The Happy Planet index merkten ze wel op dat de kloof tussen de laagste en de hoogste inkomens in Costa Rica ontzettend hoog is. Dat heeft onder andere te maken met het belastingssysteem in het Midden-Amerikaanse land. 

Eco-tourisme

Feit blijft dat je in Costa Rica op de plek bent waar geluk en duurzaamheid het beste samenvallen. Wat België betreft, nemen we best een voorbeeld aan de Costa Ricanen zodat ook ons geluk duurzaam wordt. Overigens kan je, om eens te testen, perfect op vakantie in Costa Rica: het eco-toerisme is daar aan het boomen. Probeer een reservatie echter niet per post te maken, want in Costa Rica waren heel lang géén huisnummers. Ecologisch dus wel verantwoord, maar soms administratief nog een ramp.

Lees meer