Amerikanen en hun wapens: de smerige oorlog om andermans kinderen

[PICTURE|sitecpic|lowres]


Tussen midden december 2012 en midden januari 2013 werden 900 Amerikanen om het leven gebracht door middel van een vuurwapen. Een veertigvoud haast van het bloedbad dat op 14 december 2012 in de lagere school van Sandy Hook in Newton (Connecticut) het leven kostte aan 28 mensen, 20 onder hen kinderen niet ouder dan zeven. Uitgezonderd de berichtgeving in de lokale kranten bleef het over die 900 verrassend stil. Net als over de 250.000 Amerikanen die zich in dezelfde tijdspanne aansloten bij de anti-gun control-lobby National Rifle Association (NRA). Ondertussen piekt de wapenverkoop in het land en noteren aandelen van wapenproducenten op hun hoogste niveau in 5 jaar.

‘Er moet een einde komen aan dit soort tragedies,’ zei president Obama bij de herdenking van de slachtoffers van Sandy Hook. ‘En om ze te beëindigen moeten we veranderen.’ Zelfs zijn tegenstanders konden Obama’s speech smaken. Alleen over hoe die verandering er in de praktijk moet gaan uitzien is het land hopeloos verdeeld.

Amerikanen houden van wapens en daar is op zich niets mis mee. Grote delen van het land blijven onherbergzaam. Wie dan in de problemen komt en op de politie moet wachten is er geweest. De doorsnee Amerikaan gaat met zijn wapens trouwens beheerst om. Toch sterven in Amerika jaarlijks 30.000 mensen door toedoen van een vuurwapen, viermaal meer dan in het VK en zesmaal meer dan in Duitsland. Cijfers die zelfs de meest fervente wapenliefhebber in verlegenheid brengen. Ontkennen dat er een direct verband bestaat tussen die cijfers en de 300 miljoen wapens die in het land rondslingeren wordt steeds moeiljker.

Sinds Sandy Hook regent het dan ook voorstellen, opinies, opinies over opinies, ideeën en nog veel andere theorieën die een einde willen maken aan deze massaslachtpartijen die om de zoveel maanden de Amerikaanse maatschappij ontwrichten. Maar net als dat bij abortus, het homohuwelijk, belastingen, Obamacare en nog veel meer het geval is, is ook in deze discussie Amerika hopeloos verdeeld. Gun control is een twistpunt geworden, waarbij wat politiek filosoof Mark Lilla twee ‘stammen’ noemt - de ‘Volvo-driving, France loving’ liberals aan één kant en de ‘gun-fondling’ rednecks’ aan de andere - lijnrecht tegenover elkaar staan.

Beide partijen vechten een smerige oorlog uit, waarbij het doel alle middelen heiligt. De manier waarop beide kampen hun gelijk aan de tegenpartij trachten op te dringen doet denken aan een zinnetje dat de onlangs overleden auteur Gore Vidal ooit over de Kennedy’s schreef: ‘Ze creëren illusies en verkopen die als feiten.’

Het is voornamelijk de NRA, een machtige organisatie, wiens invloed samen met het aantal rondslingerende wapens almaar toeneemt, die tracht de discussie te domineren.  ‘De NRA en de wapenindustrie delen één gemeenschappelijk belang,’ zegt Robert Spitzer van de State University of New York en auteur van verschillende boeken over de wapenwetgeving: ‘Ze willen zo veel mogelijk wapens in zoveel mogelijk Amerikaanse gezinnen als maar mogelijk is.’ Daarin zijn ze uiterst succesvol, want tussen 1994 en 2007 steeg het aantal wapens in de VS van 194 miljoen naar 294 miljoen stuks.  Cijfers waar Europa van duizelt. Maar elk voorstel voor een strengere wapenwet is voor de NRA onbespreekbaar. Elk debat over strengere wapenwetten wordt gewoon omgedraaid.

‘Het is omdat kerels zoals jij ons wetten hebben opgedrongen die mensen verhinderen zich te kunnen verdedigen,’ probeerde Larry Pratt, de woordvoerder van de Gun Owners of America, het drama van Sandy Hook in de schoenen van de gun control lobby te schuiven. Toen een verbouwereerde CNN-talkshowhost Piers Morgan deze wapenlobbyist daarop een ‘unbelievably stupid man’ noemde, volgde binnen de kortste keren een petitie om de Brit te deporteren. In een mum van tijd had die petitie 100.000 handtekeningen verzameld.

Ook NRA-baas Wayne LaPierre legde de schuld voor Sandy Hook bij zowat al wat hij bedenken kon - de media, Hollywood, videogames, een gebrek aan overheidsfondsen om scholen te beveiligen,... - behalve bij... wapens. En uren na de slachtpartij in Sandy Hook zette samenzweringstheoreticus en complotdenker  Alex Jones een filmpje op internet waarin hij president Barack Obama - ‘een man die mensen bombardeert in 8 verschillende landen, maar de Nobelprijs voor de vrede kreeg, dus is het oké‘ -  verweet valse tranen te wenen met als enig doel ‘ons onze wapens af te nemen.’ ‘We’ve blown the video up, there are no tears,’ zei Jones. Hij was trouwens een van de initiatiefnemers van het plan om Morgan te laten deporteren.

Dan was er nog een video-advertentie die de NRA - oorspronkelijk een sportvereniging die de steun van beide politieke families genoot, maar die na 1977 een rechtse agenda begon te voeren en zo tot een keiharde wapenlobby uitgroeide - onlangs de wereld  instuurde en waarin het de president verwijt een ‘hypocriete elitist’ te zijn die gewapende bescherming voor zijn eigen kinderen opeist, maar die aan andermans kinderen ontzegt. ‘Ik hield niet van die advertentie,’ zegt zelfs Warren Cassidy, LaPierre’s voorganger, in de Financial Times.

Doch niet enkel wapenminnend Amerika heeft een patent op desinformatie. In de film Michael Moore’s Bowling for Columbine - een met een Oscar beloonde documentaire uit 2002 die na elk bloedbad opnieuw uit de kast wordt gehaald - zit een passage waarin toenmalig NRA-voorzitter - de in 2008 overleden acteur - Charlton Heston, zich aan zijn wapen vastklampt en zegt dat (toenmalig presidentskandidaat) Al Gore het uit zijn ‘koude, dode handen zou moeten sleuren’ indien deze dacht hem zijn Second Amendment-rechten af te nemen. Moore monteerde het stukje zo als leek het de reactie van Heston op mensen die rouwden om de schietpartij in Columbine, waarbij tien dagen eerder twee studenten twaalf medestudenten en een leraar ombrachten, vooraleer zelfmoord te plegen.  Doch de woorden van Heston dateerden van een jaar eerder en hadden met Columbine niets van doen... (het fragment start rond minuut 35.10) Een smerige oorlog dus, waarin elke menselijke waarde aan de inferieur geachte tegenstander moet worden ontzegd en met niets minder genoegen wordt genomen dan met de volledige demonisering van de andersdenkende.

Kort voor de inhuldiging van zijn tweede ambtstermijn en in een totaal verziekte sfeer kwam de president vorige week uiteindelijk met de meest verregaande hervormingsvoorstellen in twee decennia. Hij wil de omstreden en uiterst inefficiënte background checks verstrengen (op wapenshows kunnen Amerikanen zich vandaag een wapen aanschaffen zonder welke controle dan ook) en scholen extra beveiligen. Dat zijn maatregelen waarvoor een executive order volstaat en dus geen goedkeuring van het Congres is vereist. Waar hij wel de medewerking van het Congres voor nodig heeft is zijn gepland verkoopverbod op wapens met een militair karakter, evenals een verbod op de verkoop van magazijnen met meer dan tien kogels. De kans dat Obama deze plannen in het Congres goedgekeurd krijgt is zo goed als nul. Er is gewoon geen politiek draagvlak voor en ook bestaat de kans dat het Grondwettelijk Hof de president nog terugfluit. Hoewel vele steden en staten ondertussen eigen initiatieven ontplooien, zijn deze zinloos indien ze niet federaal worden gesteund. Terwijl New York en Californië hun wapenwetten na de aanslag verstrengden, deden Arizona en Texas plannen uit de doeken die exact het tegenovergestelde beogen. Would-be moordenaars weten maar al te goed welke staatsgrens ze straks moeten oversteken.

Aan de oorsprong van de wapenpolemiek ligt het Tweede Amendement van de Amerikaanse Grondwet. Het recht om wapens te dragen staat in de Amerikaanse Grondwet ingeschreven en velen zien gun control als een aanval op hun landelijke levensideaal. Iets wat Europeanen moeilijk kunnen begrijpen. In Kentucky heeft een lokale sheriff al aangekondigd ‘de ongrondwettelijke plannen van Obama sowieso te zullen boycotten’.

Toch bestaat over dat Tweede Amendement in de Amerikaanse Grondwet wat verwarring. Het luidt als volgt:

Aangezien een goed geregelde militie nodig is voor de veiligheid van een vrije staat, zal geen inbreuk worden gemaakt op het recht van het volk om wapens te bezitten en te dragen.“

Het eerste gedeelte van dat amendement  wordt door de NRA  en andere belangengroepen binnen de wapenindustrie meestal weggelaten. Daar is een reden voor. De idee dat burgers wapens mogen dragen stamt uit de vroege zestiende  eeuw, toen de Italianen discussiëerden over de verdediging van hun stadsstaten.

In hoofdstuk XII van zijn meesterwerk ‘De Prins’ (1515) schreef Niccolo Machiavelli dat het beter was burgers te bewapenen en ze op te leiden tot een privé-militie die het conflict niet schuwde, eerder dan de verdediging van de stadsstaat over te laten aan huurlingen, die er alle belang bij hadden dat oorlogen voortduurden. Ook de kans op een coup, die de macht - tegen de wil van de bevolking in - bij de militairen zou leggen, werd zo vermeden.

Machiavelli beriep zich op de successen van Rome en Sparta, ‘die eeuwenlang bewapend en vrij waren’, en op de Zwitsers, ‘volledig bewapend en volledig vrij.’

Doch het is duidelijk dat ‘het organiseren van een goed geregelde militie nodig voor de veiligheid van een vrije staat’ alle relevantie in het hedendaagse Amerika verloren heeft. Ten eerste omdat er in de VS geen ‘goed geregelde milities’ actief zijn; ten tweede omdat diezelfde grondwet ook in de oprichting van een landleger en een zeemacht voorzag (artikel I, sectie 10). Tenslotte is geen enkele burgermilitie opgewassen tegen mogelijk wapengeweld van het Amerikaanse leger. Daarvoor zijn tanks en atoomwapens nodig. Vraag is waarom die niet onder het Tweede Amendement zouden vallen als semi-automatische en automatische moordwapens dat wel doen? Toch kan het nut van een gewapende militie niet zomaar worden genegeerd, denkt de joodse columnist Ben Shapiro, de auteur van ‘Bullies: How the Left's Culture of Fear and Intimidation Silences Americans’. ‘Wat er binnen 50 of 100 jaar kan gebeuren weten we niet. Het is omdat mijn grootouders en overgrootouders geen rekening hielden met de opkomst van een overheidstirannie dat ze in nazi-Duitsland tot assen werden herleid.’

Ook de meeste politici blijven liefst ver weg van gun control (opmerkelijk genoeg heeft de anti-wapenlobby nog steeds niet door dat de term gun violence veel beter in de markt zou liggen). Toen Bill Clinton in 1994 een verbod op een reeks semi-automatische wapens door het Congres kreeg, werden 19 van de 24 Congresleden die de wet hadden goedgekeurd niet herverkozen. Onder hen Tom Foley, toenmalig spreker van het Huis van Afgevaardigden en de eerste spreker die niet in die hoedanigheid werd herkozen sinds ... 1862.  Een Republikeinse overwinning die volledig door de NRA werd opgeëist. Sinds die dag bepaalt de NRA mee de wapenagenda van elke president. Toch zijn volgens een recente Gallup-peiling ook vandaag nog 54% van de Amerikanen de NRA gunstig gezind. Dat zijn er meer dan het aantal dat vandaag een positieve indruk van hun president Barack Obama heeft.

Die president - die bij zijn speech ter gelegenheid van de inhuldiging van zijn tweede ambtstermijn opnieuw de rol van de overheid benadrukte - staat dus voor een helse klus. Zijn agenda ‘blinkt vooral uit in symboliek,’ denkt William Bratton, een veilgheidsexpert onder wiens leiding de NYPD (New York Police Department) tussen 1993 en 1996 het aantal wapenmoorden in New York met 39% wist te verminderen. ‘Het probleem zijn de 300 miljoen wapens en honderdduizenden magazijnen die al in omloop zijn. Je kan daar niet retroactief gaan optreden.’

Verder legt de president eenzelfde vooringenomenheid aan de dag als de NRA zelf. Over Amerika’s cultuur van geweldfilms en videospelletjes, repte hij in zijn plannen amper een woord. Ook daar is een reden voor: Hollywood is traditiegtrouw een gulle sponsor van Obama. De hand bijten die hem voedt bleek politiek geen optie.

Ondertussen blijven kinderen het gelag betalen. Net als de NRA er niet voor schroomde Obama’s kinderen in het debat te betrekken (ongeacht de bescherming die Sasha & Malia Obama van de Geheime Dienst genieten, heeft de Sidwell Friends School waar beide meisjes school lopen sowieso 11 gewapende bewakers in dienst, die door de ouders van de leerlingen- de Obama’s inbegrepen - worden betaald), vond ook de president het nodig om zijn nieuwe plannen bekend te maken in aanwezigheid van een reeks kinderen, die hem per brief hadden gevraagd iets te doen om het wapengeweld in het land te stoppen. Eenzelfde onnodige exploitatie van kinderen, vonden velen.

Andermans kinderen welteverstaan.