Cover image

© Getty Images

Politiek

Een referendum over Ierse hereniging?

Voor de tweede keer in minder dan een week heeft Sinn Féin-leider Mary Lou McDonald voor een referendum over de Ierse kwestie gepleit indien het VK en de EU geen akkoord vinden over de uitstap van het VK uit de EU.

Volgens McDonald (foto) is het voor Noord-Ierland aantrekkelijker om na de Brexit deel uit te gaan maken van een naar buiten gericht Ierland, nu het Verenigd Koninkrijk de rug naar Europa keert. McDonald herinnerde er aan dat de mogelijkheid om een referendum te houden staat ingeschreven in het Goede Vrijdag-akkoord. “De tijd voor zo’n referendum is aangebroken, want een verdeeld Ierland verdedigt niemands belangen.” aldus de Sinn Féin-leider tijdens een toespraak  in Castlewellan

Referendum over hereniging: niet of, maar wanneer

“De vraag is niet langer of, maar wanneer zo’n referendum georganiseerd zal worden,” aldus McDonald, die de politici opriep zich klaar te maken voor de veranderingen die op til zijn. Andere Noord-Ierse partijen, waaronder de DUP, zijn zo’n referendum niet ongenegen, maar twijfelen nog aan het tijdstip ervan. DUP-leider en Noord-Iers premier Arlene Foster, zei vorige week nog dat zo’n referendum vandaag een destabiliserend karakter zou hebben en dat een grote meerderheid van de Noord-Ieren in het VK willen blijven. De DUP maakt deel uit van de regering May. Maar haar voorganger Peter Robinson lijkt nu ook voor een referendum gewonnen.

Hoe werden Noord-Ierland en Ierland gescheiden?

Aan het eind van de tweejarige Ierse Onafhankelijkheidsoorlog in 1921 resulteerde het Anglo-Iers Verdrag in een grens. Daarbij bleven de zes overwegend protestantse graafschappen in het noorden van Ierland onder het bestuur van Londen, terwijl de rest van het eiland semi-onafhankelijk werd, maar er in slaagde zich in 1950 om te vormen tot de Republiek Ierland. 

Na jaren van protest en 3.500 doden gaven Noord-Ierse onafhankelijkheidsstrijders in 1998 -gegroepeerd onder de koepel van de Irish Republican Army of IRA - hun strijd op. Toen werd onder begeleiding van de EU het Goede Vrijdag-Akkoord (GFA ) ondertekend, waarbij beide landen als lidstaten van de EU een ‘zachte grens’ zouden krijgen en het verkeer tussen noord en zuid gewoon kon doorgaan, zonder dat pro-Ierse Noord-Ieren van de rest van Ierland zouden worden geïsoleerd.

© EPA

Harde grens tussen Noord-Ierland en Ierland blijft struikelblok bij Brexit

Maar de eventuele terugkeer van een harde grens tussen Noord-Ierland - dat samen met Engeland, Wales en Schotland - de EU verlaat, en Ierland - dat in de EU blijft - vormt nog altijd het grootste struikelblok voor een Brexit-akkoord tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk. 56% van de Noord-Ieren stemden bij het Brexit-referendum in 2016 voor een verlengd verblijf in de EU.

De Britse regering en leiders in Dublin en Belfast hebben al herhaaldelijk gezegd dat grensposten en fysieke controles - synoniem voor de chaos en conflicten van de Troubles - niet zullen terugkeren. Maar critici wijzen er echter op dat het ontbreken van de grens onverenigbaar is met de Britse belofte om de douane-unie met de Europese Unie te verlaten. De Ierse regering heeft trouwens al benadrukt na de Brexit een speciale status te eisen voor Noord-Ierland, dat effectief in de douane-unie zou moeten worden gehouden.

Peiling wijst op toename steun voor hereniging

Zoals enkel politici dat kunnen maakt McDonald nu een bocht van 180 graden, want een week geleden vond ze zo’n referendum pas zou kunnen ‘eens de gevaren van de Brexit getemperd’. Dat ook voormalig DUP-leider Peter Robinson vindt dat in de toekomst ook met de mogelijkheid van een verenigd Ierland rekening moet worden gehouden, wijst op een ingrijpende verandering in de geestesgesteldheid bij de top van de partij, zelfs als vele partijleden die idee verwerpen.

Volgens de Irish Times zijn vele bedenkingen die tegen een eventuele hereniging werden gemaakt vandaag niet langer relevant en zou de potentiële implosie van de Noord-Ierse industrie na de Brexit, de hereniging in een totaal ander daglicht stellen.

Volgens de meest recente peiling zou het aantal Noord-Ieren dat bij het VK willen blijven (45%) en het aantal Noord-Ieren dat tot een Verenigd Ierland wil behoren (42%) steeds verder naar naar elkaar toegroeien.